Bladherkenner

Een bladherkenner benoemt de plant of boom waar een blad vandaan komt, op basis van alleen een foto van dat blad. Bladeren zijn in de natuur een van de rijkste herkenningskenmerken, omdat hun vorm, randen, nerven en bladstand binnen één soort opmerkelijk constant zijn en tussen soorten sterk verschillen.

Op deze pagina kun je een blad herkennen dat je tijdens een wandeling hebt gevonden, in een notitieboek hebt geperst of op het terras hebt gevonden, of het nu van een hoge boom of een lage tuinplant komt. Je hebt de bloem, vrucht of hele plant niet nodig, al geven die extra zekerheid als ze beschikbaar zijn.

Omdat bladdeterminatie afhangt van kleine details, krijg je de beste resultaten met één volledig blad dat plat is gefotografeerd, plus foto's van dichtbij van de rand en de nerven. Daarmee kan het hulpmiddel de kenmerken lezen die een eik van een esdoorn onderscheiden, een enkelvoudig van een samengesteld blad en een breedbladige plant van een naaldboom.

Vier kenmerken doen het meeste werk bij bladdeterminatie. Het eerste is de vorm: is het blad ovaal, hartvormig, smal en bandvormig, gelobd of verdeeld in deelblaadjes? Het tweede is de rand, de buitenkant van het blad, die glad, fijn getand, grof gezaagd of diep gelobd kan zijn.

Het derde is de nervatuur, het patroon van de nerven. Bij veernervatuur loopt één centrale hoofdnerf met zijnerven die daarvan aftakken; bij handnervatuur stralen meerdere hoofdnerven vanuit de basis uit als vingers; parallelle nerven lopen over de lengte van het blad en wijzen op grassen en hun verwanten.

Het vierde is de bladstand, de manier waarop bladeren aan de stengel zitten. Tegenoverstaande bladeren groeien per twee, verspreide bladeren wisselen elkaar af langs de stengel en bladeren in kransen omringen één punt. Samen met de vraag of het blad enkelvoudig of samengesteld is, beperken deze vier kenmerken de mogelijkheden sterk voordat kleur, grootte of textuur zelfs maar wordt bekeken.

Een veelgestelde vraag is of een blad van een boom of van een kleinere plant komt; de bladherkenner weegt beide mogelijkheden mee. Boombladeren worden vaak gezocht aan de hand van hun klassieke vormen: het gelobde eikenblad, het handvormige esdoornblad, het hartvormige lindeblad of de deelblaadjes van samengestelde bladeren van es en walnoot. Naaldbomen zoals den, spar en zilverspar hebben hun eigen smalle, kenmerkende naalden.

Bladeren van andere planten, zoals vaste tuinplanten, kamerplanten, groenten en onkruid, vertonen een nog grotere variatie: van de bandvormige bladeren van grassen tot de brede bladeren van hosta's en de fijn verdeelde bladeren van varens en wortels.

Het helpt om de herkomst te kennen, omdat een bladvorm die ongewoon is voor een boom bij lage planten heel normaal kan zijn, en andersom. Weet je waar het blad vandaan komt, voeg dat dan toe aan je notities. Weet je het niet, fotografeer dan ook een aangehechte twijg of stengel, want houtige twijgen wijzen op bomen en zachte groene stengels op kruidachtige planten.

De ideale bladfoto lijkt bijna op een scan van een herbariumexemplaar. Leg één onbeschadigd, volwassen blad plat op een effen, contrasterende achtergrond en fotografeer het recht van boven, zodat de volledige omtrek, de top en de basis in beeld en scherp zijn. Gelijkmatig natuurlijk licht voorkomt schaduwen die de rand en nerven verbergen.

Maak een foto van dichtbij van de bladrand en een foto van dichtbij van het nervenpatroon. Draai het blad daarna om voor een foto van de onderkant, waar haartjes en nervendetails vaak duidelijker zijn. Is het blad samengesteld, laat dan het volledige blad met alle deelblaadjes zien, evenals het punt waar het aan de twijg vastzit.

Voeg iets toe waarmee de schaal zichtbaar wordt, want een blad van twee centimeter en een blad van twintig centimeter met dezelfde vorm kunnen van heel verschillende planten komen. Schone, platte en goed belichte foto's geven de bladherkenner de scherpe omtrek en details die nodig zijn voor een betrouwbaar resultaat.